سم شناسی آفت کش ها و طبقه بندی آن ها دوشنبه چهارم تیر 1386 3:24 بعد از ظهر
تاریخچه ی سم شناسی

  در طول تاريخ بعضي از بندپايان بعنوان دشمن انسان در جهت كاهش محصولات كشاورزي و ناقل بيماري ها شناخته شده‎اند و انسان از بدو پيدايش و بويژه از آغاز متمدّن شدن، همواره بدنبال روش هاي مقابله با اين دشمنان بوده است. در زمان هاي قديم انسان از مواد طبيعي موجود مانند مواد معدني و گياهي براي مبارزه استفاده مي‎نمود، لازم به ذكر است كه تا قبل از شروع جنگ جهاني دوّم اكثر مواد شيميايي استفاده شده بر عليه آفات از مواد معدني چون آرسنيك و گوگرد بودند, و به طور همزمان، استفاده از گياهاني همچون گل پيرتروم, نيكوتين و روتنون نيز مرسوم بود. دهة 1940 آغازي بود كه در آن «انقلاب حشره‎كش ها» بوقوع پيوست.

در آن زماني سم DDT در سطح وسيعي بعنوان حشره‎كش مورد استفاده قرار گرفت. خاصيت حشره‎كشي اين ماده توسط Paul Muller در سال 1939 كشف شد و بخاطر اين كشف و استفاده از آن در كنترل بسياري از بيماري ها جايزه صلح نوبل در سال 1948 را از آن خود ساخت و متعاقباً سم DDT در سطح وسيعتري توليد و مصرف گرديد و توليد صنعتي ساير سموم نيز ادامه يافت.

با كشف سم DDT و استفاده از آن در از بين بردن حشرات, سازمان جهاني بهداشت اين ماده را بنام (گلولة سحرآميز) , ناميد و ادعا نمود با در دست داشتن آن قادر به ريشه‎كني بسياري از بيماري ها و ازجمله بيماري مالاريا خواهد بود.كه اين موضوع با بروز مقاومت به سموم در حشرات با شكست مواجه شد.

طبقه‎بندي سموم

سموم را بر اساس منشأ و مواد شيميايي موجود مي‎توان به گروه هاي زير طبقه بندي نمود:

1 ـ سموم كلره (Organochlorine compounds)
اين گروه از سموم در طيف وسيعي بر عليه آفات و حشرات موذي، مورد استفاده قرار گرفته است. از مهمترين سمومي كه در اين گروه قرار دارد مي‎توان به سموم ذيل اشاره نمود : ددت, ديلدرين, BHC, ديكوفول, آلدرين, كلردان, هپتاكلر و اندوسولفان. از مهمترين خصوصيات اين سموم مي‎شود به پايداري طولاني آنها در محيط و طيف وسيع حشره‎كشي آنها اشاره نمود.

2 ـ سموم فسفره (Organophosphate insecticides)
حشره كش هاي فسفره مصنوعي، مولكول هاي آلي حاوي فسفر مي‎باشند. همزمان با جنگ جهاني دوّم اين گروه از سموم بعنوان گازهاي جنگي توسط آلماني‎ها سنتز شدند و سپس به خاصيت حشره‎كشي آنها پي برده شد. تا كنون بيش از 100 تركيب از اين سموم به بازار آمده است و از راه هاي مختلف بر روي حشرات اثر مي‎گذارند.

از مهمترين سموم در اين گروه مي‎توان به مالاتيون, پاراتيون, ديازينون, سيستوكس, متاسيستوكس, تمفوس, كلروپيروفوس متيل , پيريميفوس متيل, فنتيون و فنيتروتيون اشاره نمود. خاصيت ابقايي اين سموم در مقايسه با سموم كلره كمتر مي‎باشد.

3 ـ كاربامات‎ها (Carbamates)
اين گروه از سموم از نظر مكانيسم عمل بر روي حشرات شبيه سموم فسفره هستند. از مهمترين سمومي كه در اين گروه قرار دارند مي‎توان كارباريل, پروپوكسور, فورادان آلديكارپ را نام برد.

4 ـ سموم پايروتروئيد (Pyrethroid insecticides)
اين گروه از سموم نسل جديدي از حشره‎كش ها را بوجود آورده است. منشاء اين گروه از سموم از گل پيرتر بوده است كه مبدأ آن ايران مي‎باشد. از نظر ساختمان شيميايي, استر يك اسيد و الكل مي‎باشند. در دهة 1950 اين گروه بصورت مصنوعي سنتز شدند. اوّلين گروه از اين سموم كه به بازار عرضه شدند در مقابل نور سريعاً تجزيه مي‎شدند. متعاقباً بر روي فرمول شيميايي آنها كارهاي فراواني انجام پذيرفت و سمومي به بازار عرضه گرديد كه خاصيت ابقائي بيشتري در طبيعت داشتند. هم اكنون بيشترين استفاده را در كنترل حشرات خانگي و آفات كشاورزي به خود اختصاص داده‎اند. مهمترين پايروتروئيدها عبارتند از : آلترين, بيوآلترين, رزمترين, بيورزمترين, پرمترين, سايفلوترين, دلتامترين, سايپرمترين, لمبداسيهالوترين و فنترين. هم‎اكنون سموم فوق را در كنترل ناقلين مالاريا به صورت هاي سمپاشي ابقايي داخل منازل, سمپاشي فضايي و استفاده از پشه‎بندهاي آغشته به سموم، به كار مي‎برند.

5 ـ  سموم جديد
علاوه بر چهار گروه اصلي كه قبلاً توضيح داده شد, هم اكنون انواع و اقسام سموم از گروه هاي مختلف به بازار عرضه شده است كه مكانيسم عمل آنها ممكن است با گروه هاي قبلي متفاوت باشد. ازجمله مي‎توان به Biopesticides اشاره نمود كه از سم حاصل از باكتري Bacillus thuringiensis بر عليه آفات استفاده مي‎شود. گروه ديگري بنام هاي تنظيم كننده رشد حشرات (ICR’s) به بازار عرضه شده است كه مكانيسم عمل آنها بر روي حشرات همانند هورمون هاي جلداندازي و جواني حشرات است. از مهمترين نمونه‎هاي اين گوه مي‎توان به متوپرن و ديفلوبنزورون اشاره نمود. تركيبات جلب كننده حشرات, تركيبات دوركننده حشرات, عقيم كننده‎هاي شيميايي و فرمون‎هاي حشرات نيز جهت كنترل به بازار عرضه شده‎اند كه تا كنون مقدمات انجام طرح هاي تحقيقاتي خود را پشت سر مي‎گذارند.

مكانيسم عمل سموم بر روي حشرات (Mode of action of insecticides)


            اكثر سموم، كه در چهار گروه اصلي توضيح داده شد بر روي سلول و سيستم عصبي اثر مي‎گذارند. (Cytotoxic and neurotoxic)، بطور كلي مي‎توان گفت كه سموم كلره و پايروتروئيد از گروه Axonic هستند و بر روي كانال هاي يوني سيستم عصبي (K+ و Na+) اثر سوء داشته و باعث اختلالات در ورود و خروج اين يون ها به داخل و خارج سيستم عصبي مي‎شوند, سموم فسفره و كاربامات از گروهSynaptic  بوده و بر روي آنزيم استيل كولين استراز، اثر مي‎گذارند. لازم به توضيح است كه براساس اطلاعات جديد، اين قاعده كلي نبوده و ممكن است مكانيسم هاي اثر جديدی نيز روي حشرات اعمال گردد.

منابع:طالبی ،۱۳۸۴،کتاب سم شناسی آفت کش ها-دانشگاه تهران
 

 

نوشته شده توسط مخمد  | لینک ثابت |

div align="center"> Hit Counter
Tickets
var customSearch = new GwebSearch();var extractLinks = "http://www.plantprotection.blogfa.com";customSearch.setSiteRestriction({crefUrl : "http://www.google.com/cse/tools/makecse?url=" + encodeURIComponent(extractLinks)});